Site Personeli Nasıl İşe Alınır ve İşten Çıkarılır?

Bir apartman veya site kapıcı, temizlik görevlisi ya da bahçıvan çalıştırdığında kat malikleri işveren olur. Bu yüzden personel kurul kararıyla ya da kurulun yazılı yetki verdiği yönetici eliyle alınır, işe başlamadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) bildirilir ve haklarını gösteren bir iş sözleşmesi yapılır. İşten çıkarma da yazılı yapılır; ihbar süresine uyulur, koşulları varsa kıdem tazminatı ve kullanılmamış izin ücreti ödenir, kapıcı dairesi varsa kanundaki usulle boşaltılır.

Bu makale süreci anlatır. Çalışma süresi, izin, fazla çalışma ve tazminat tutarlarının ayrıntısı kapıcı ve site personelinin hakları makalesindedir.

İşveren sıfatı: kim imza atar, kim sorumlu olur?#

4857 sayılı İş Kanunu (İş K.) m.2 tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları da işveren sayar; Konut Kapıcıları Yönetmeliği (Yönetmelik) m.3 kapıcının işvereni olarak konutun malikini veya ortaklarını, yöneticiyi ise işveren vekili olarak tanımlar. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.12 de işveren vekilini, kanundaki yükümlülüklerden işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutar.

Bunun pratik anlamı şudur: Yönetici personeli kendi kişisel kararıyla alıp çıkaramaz. Yönetmelik m.4'e göre yönetici, iş sözleşmesini yapmak, değiştirmek ve feshetmek için işverenden yazılı yetki almalıdır. Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK) Ek m.2 de personel sözleşmesinin kat malikleri kurulunca veya kurulun yetki verdiği yöneticice feshedileceğini öngörür. Kurul toplantısında alınacak karara bu yetkiyi açıkça yazın: "Yönetici, kapıcı ile iş sözleşmesi yapmaya, sözleşmeyi değiştirmeye ve feshetmeye yetkilidir."

Personel bir temizlik veya güvenlik şirketi aracılığıyla çalıştırılıyorsa İş K. m.2'deki asıl işveren–alt işveren ilişkisi gündeme gelebilir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Sitenizin bu durumda olup olmadığı sözleşmenin içeriğine göre değişir; bir avukata danışın.

İşe alma adımları#

1. SGK işyeri kaydı

Bina ilk kez personel çalıştıracaksa SGK'da işyeri olarak tescil edilmelidir. 5510 m.11'e göre işveren işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte SGK'ya verir. 5510 Ek m.1 uyarınca SGK'ya yapılan işyeri ve sigortalı bildirimleri, İş K. m.3 gereği Bakanlık bölge müdürlüğüne yapılması gereken bildirimin yerine geçer.

2. Sigortalı işe giriş bildirgesi

Hizmet akdiyle çalışan herkes sigortalıdır (5510 m.4/a); tam veya kısmi süreli olması fark etmez. İşveren sigortalıyı, işe başlamadan önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle SGK'ya bildirmek zorundadır (5510 m.8). Kanun bu kurala sınırlı istisnalar tanır; örneğin SGK'ya ilk kez işyeri bildirgesi verilecek işyerlerinde, ilk sigortalı çalıştırılmaya başlanan tarihten itibaren bir ay içinde işe başlayanlar için bildirgenin bu bir aylık süre dolana kadar verilmesi, başlamadan önce bildirilmiş sayılır. Emin değilseniz bildirgeyi her durumda işe başlamadan önce verin.

3. Sağlık raporu ve belgeler

Yönetmelik m.4 yöneticiye kapıcının işe girişinde sağlık raporu isteme ve yılda bir sağlık kontrolü yaptırma görevi verir; merkezi ısıtmalı kaloriferli binalarda kapıcının ateşçi belgesinin bulunup bulunmadığı araştırılır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.15 de çalışanın işe girişte sağlık muayenesinden geçirilmesini ister. Ayrıntı için site yönetiminde iş sağlığı ve güvenliği makalesine bakın.

4. İş sözleşmesi

İş sözleşmesi kural olarak özel bir şekle bağlı değildir; ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşmelerin yazılı yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme yapılmamışsa işveren en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, çalışma süresini, ücreti ve ödeme dönemini gösteren yazılı bir belge vermek zorundadır (İş K. m.8). Kapıcı sözleşmesinde Yönetmelik m.6'ya göre en az şunlar bulunmalıdır:

• Sözleşmenin türü ve çalışma biçimi, işveren ve işyerinin adı ve adresi,
• Kapıcının kimliği, işe başlama tarihi ve yapacağı işler,
• Temel ücret ve varsa ücret ekleri, ödeme şekli ve zamanı,
• Çalışma süresi ve ara dinlenmesi, varsa özel hükümler,
• Düzenleme tarihi ve tarafların imzası.

Kapıcıya konut veriliyorsa su, elektrik, ısınma ve sıcak su giderlerine katılıp katılmayacağını da sözleşmeye yazın (Yönetmelik m.13).

Sözleşmeye en çok iki aylık deneme süresi konulabilir; bu süre içinde taraflar bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız fesih yapabilir, çalışılan günlerin ücreti ödenir (İş K. m.15). Sürekli bir iş için belirli süreli sözleşme yapmak ve bunu esaslı neden olmadan art arda yenilemek doğru değildir; İş K. m.11'e göre bu durumda sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.

5. Özlük dosyası

İşveren her işçi için kimlik bilgileri ve kanunen düzenlenmesi gereken belgelerin saklandığı bir özlük dosyası tutar (İş K. m.75). Yönetici değiştiğinde bu dosya, sözleşme ve bordrolarla birlikte yeni yöneticiye devredilmelidir; bkz. yönetici değişiminde devir teslim. Panadus'ta personel için ayrı bir görevli hesabı açılabilir; ancak özlük dosyası ve SGK bildirimleri yukarıdaki kanuni yükümlülükler olarak ayrıca yerine getirilir.

İşten çıkarma#

Bildirim yazılı olmalı

İş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimler her hâlde yazılı yapılır; muhatap imzalamazsa durum tutanakla tespit edilir (İş K. m.109). İşçinin yazılı kabulü varsa bildirim kayıtlı elektronik posta (KEP) ile de yapılabilir. Sözlü "yarından itibaren gelme" demek hem ispat hem de tazminat açısından yöneticiyi ve kat maliklerini zor durumda bırakır.

İhbar süresi

Belirsiz süreli sözleşmeyi fesheden taraf, işçinin kıdemine göre 2 ile 8 hafta arasındaki bildirim süresine uyar ya da bu sürenin ücretini peşin öder (İş K. m.17). Bildirim süresi içinde işveren, işçiye iş saatleri içinde ve ücret kesmeden günde en az iki saat iş arama izni vermek zorundadır (İş K. m.27). Bu süreler yıllık izinle iç içe kullandırılamaz (İş K. m.59).

İş güvencesi ve kötüniyet

İş güvencesi hükümleri (geçerli sebep, savunma alma ve işe iade; İş K. m.18–21), otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçiler için uygulanır. Çoğu apartman bu eşiğin altındadır. Bu kapsam dışında kalan işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse, işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir (İş K. m.17). Bu nedenle küçük bir binada da fesih sebebini yazılı ve açık belirtmek, davranışla ilgili bir sebep varsa işçinin açıklamasını yazılı almak yerinde olur. Büyük sitelerde işçi sayısı otuz veya daha fazlaysa (ve işçinin en az altı aylık kıdemi varsa) geçerli sebep zorunludur ve işe iade için önce arabulucuya başvurulur (İş K. m.20).

Haklı nedenle derhal fesih

İş K. m.25 işverene; işçinin işverenin güvenini kötüye kullanması, izinsiz veya haklı sebep olmadan ardı ardına iki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işe gelmemesi, kendisine hatırlatıldığı hâlde görevlerini yapmamakta ısrar etmesi gibi hâllerde bildirim süresi beklemeden fesih hakkı verir. Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan bu fesih, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde ve her hâlde olaydan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İş K. m.26). İşçi de ücretinin ödenmemesi gibi m.24'te sayılan hâllerde derhal fesih yapabilir.

Çıkışta ödenecekler

• Kıdem tazminatı: 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükteki m.14'üne göre, işveren ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık (İş K. m.25/II) dışındaki bir sebeple feshettiğinde veya işçi m.24'e göre haklı sebeple ayrıldığında, ayrıca emeklilik, askerlik, kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması ve ölüm hâllerinde her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında ödenir. Eski atıfların İş K. m.24 ve m.25'e yapılmış sayılması İş K. geçici m.1'dendir.
• İhbar tazminatı: Bildirim süresine uyulmadıysa.
• Kullanılmamış yıllık izin ücreti: Son ücret üzerinden (İş K. m.59).
• Kalan ücret ve diğer alacaklar: Sözleşme sona erdiğinde tamamı ödenir (İş K. m.32).

Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır (İş K. Ek m.3).

Çıkış bildirimi ve çalışma belgesi

Sigortalılığın sona ermesi, işveren tarafından en geç on gün içinde SGK'ya bildirilir (5510 m.9). İşten ayrılan işçiye işinin türünü ve süresini gösteren çalışma belgesi verilir (İş K. m.28).

Kapıcı dairesinin boşaltılması

KMK Ek m.2'ye göre sözleşmesi herhangi bir nedenle sona eren kapıcı, kaloriferci, bahçıvan veya bekçi, görevi nedeniyle kendisine tahsis edilen yeri on beş gün içinde boşaltmak zorundadır. Boşaltılmazsa yöneticinin veya herhangi bir kat malikinin başvurusu üzerine mahallî mülki amirin kararıyla bir hafta içinde kolluk eliyle boşaltılır. İlgililerin kanun ve sözleşmeden doğan hakları saklıdır; bu yol, ödenmesi gereken tazminatları ortadan kaldırmaz.

Uygulamada: bir çıkış örneği#

40 daireli bir apartmanda dört yıldır çalışan tam zamanlı kapıcı, binanın bir yönetim firmasıyla çalışmaya karar vermesi üzerine çıkarılacak. Kurul, yöneticiye fesih yetkisi veren kararı alır. Yönetici yazılı fesih bildirimi verir; kapıcı üç yıldan fazla çalıştığı için bildirim süresi 8 haftadır ve bu sürede günde en az iki saat iş arama izni verilir. Fesih kapıcının kusuruna dayanmadığından dört yıl için 4 × 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı, varsa kullanılmamış izin ücreti ödenir; SGK'ya on gün içinde çıkış bildirilir. Kapıcı dairesi on beş gün içinde boşaltılmalıdır.

Aynı binada haftada iki gün çalışan yarı zamanlı temizlik görevlisinin sözleşmesi sona erdiğinde de aynı adımlar uygulanır: kısmi süreli çalışma ihbar, kıdem ve izin ücreti haklarını ortadan kaldırmaz; ücrete bağlı tutarlar çalışılan süreyle orantılı hesaplanır (İş K. m.13).

Sık yapılan yanlışlar#

• Sigortasız "deneme" çalıştırmak. Deneme süresi de çalışmadır; bildirge işe başlamadan önce verilir.
• Yöneticinin kurul yetkisi olmadan fesih yapması. Yetki yazılı ve açık olmalıdır.
• Feshi sözlü yapmak. Fesih bildirimi her hâlde yazılı yapılır.
• Kapıcı dairesini tazminatlara karşı "rehin" tutmak. Boşaltma yükümlülüğü ile işçinin alacakları ayrı konulardır.

Sık sorulan sorular#

Kapıcıyı işe almak için kurul kararı şart mı?

Kanun, sözleşmenin kurulca veya kurulun yetki verdiği yöneticice yapılıp feshedileceğini öngörür (Yönetmelik m.4, KMK Ek m.2). Yönetim planınızda yöneticiye bu konuda genel bir yetki verilmiş olabilir; yoksa kurul kararı alın.

Apartmanın SGK'da işyeri dosyası açması gerekir mi?

Evet. Sigortalı çalıştıran her işveren işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte SGK'ya verir (5510 m.11).

Kapıcı istifa ederse kıdem tazminatı alır mı?

Kural olarak hayır. Ancak istifa, ücretin ödenmemesi gibi İş K. m.24'teki haklı sebeplere dayanıyorsa veya emeklilik, askerlik, evlilik gibi 1475 m.14'te sayılan hâllerden biri varsa kıdem tazminatı doğar.

Kapıcı daireyi boşaltmazsa ne yapılır?

On beş günlük süre dolunca yönetici veya herhangi bir kat maliki mülki amire (kaymakamlık/valilik) başvurur; mülki amir kararıyla bir hafta içinde kolluk eliyle boşaltılır (KMK Ek m.2).