Kapıcı ve Site Personelinin Hakları Nelerdir?

Kapıcı, kaloriferci, bahçıvan, temizlik görevlisi ya da güvenlik görevlisi bir apartman veya site tarafından iş sözleşmesiyle çalıştırılıyorsa 4857 sayılı İş Kanunu'na (İş K.) tabi bir işçidir. Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; fazla çalışma zamlı ödenir, hafta tatili ve yıllık ücretli izin hakkı vardır, iş sözleşmesi sona erdiğinde koşulları varsa ihbar ve kıdem tazminatı doğar. Bu hakların karşısındaki işveren, çoğu kişinin sandığı gibi "yönetici" değil, binanın kat malikleridir.

Kat malikleri ve yöneticiler çoğu zaman bir şirket gibi işveren olduklarının farkında değildir. Ancak kanun karşısında bordro, izin, fazla mesai ve tazminat yükümlülükleri bir fabrikadaki işverenle aynıdır. Bu makale personelin haklarını anlatır; işe alma, sigorta bildirimi ve işten çıkarma süreci için site personelini işe alma ve işten çıkarma makalesine bakın.

İşveren kim, yönetici ne?#

İş K. m.2 işvereni, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi «yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar» olarak tanımlar; apartman yönetiminin tüzel kişiliği olmaması işveren sayılmasına engel değildir. Kapıcılar için İş K. m.110'a dayanılarak çıkarılan Konut Kapıcıları Yönetmeliği (Yönetmelik) bunu açıkça söyler: m.3'e göre işveren «Konutun maliki veya ortaklarını», yönetici ise «İşveren vekili olarak hareket eden kişiyi» ifade eder.

Yönetmeliğin m.4'üne göre yönetici, İş Kanunu'nun uygulanmasında ve yargı uyuşmazlıklarında işverenin temsilcisidir. Yöneticinin bu sıfatla başlıca görevleri şunlardır:

• İşverenden yazılı yetki almışsa iş sözleşmesini yapmak, değiştirmek ve feshetmek,
• Merkezi ısıtmalı kaloriferli binalarda kapıcının ateşçi belgesini araştırmak, belgesi olanı işe almak,
• İşe girişte sağlık raporu istemek ve yılda bir sağlık kontrolü yaptırmak,
• Ücret ve tazminatları zamanında ödemek, sigorta primlerini zamanında yatırmak,
• Kapıcı konutunun sağlık ve yaşama koşullarına uygunluğunu sağlamak,
• Kapıcının çalışma koşulları ile görevlerini gösteren belgeyi bina girişinde görülebilecek bir yere asmak.

Personelin giderleri kat malikleri arasında, aksine anlaşma yoksa eşit paylaşılır: Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK) m.20/a kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderlerini eşit paylaşılan giderler arasında sayar. Yönetim planınızda farklı bir dağıtım olabilir.

Çalışma süresi ve ara dinlenmesi#

İş K. m.63'e göre çalışma süresi haftada en çok 45 saattir; Yönetmelik m.7 de kapıcılar için aynı sınırı tekrarlar ve sürenin sözleşmeyle azaltılabileceğini belirtir. Tarafların anlaşmasıyla bu süre haftanın çalışılan günlerine farklı dağıtılabilir; ancak günlük çalışma 11 saati aşamaz ve iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati geçemez (İş K. m.63).

Kapıcıya özgü iki kural vardır. Yönetmelik m.7'ye göre çalışma süresi kapıcının işte geçirdiği zamandır ve kapıcı konutu tahsis edilmiş binalarda günlük çalışma süresi en çok dörde bölünebilir. Yani sabah çöp toplama, öğle ekmek dağıtımı, akşam kalorifer kontrolü gibi parçalı bir düzen kurulabilir; ama parçaların toplamı yine yasal sınırları aşamaz.

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz ve İş K. m.68'e göre en az şu kadardır:

Gece çalışması (en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla on bir saatlik dönem) İş K. m.69'a göre kural olarak 7,5 saati geçemez. Gece bekçiliği yaptırılan sitelerde bu sınır sıklıkla gözden kaçar. Kanun özel güvenlik gibi bazı işlerde işçinin yazılı onayıyla daha uzun gece çalışmasına izin verir; görevlinin bu kapsamda olup olmadığını bir uzmana sordurun.

Fazla çalışma#

Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve her saati için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir (İş K. m.41). Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, o süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma "fazla sürelerle çalışma"dır ve yüzde yirmi beş zamla ödenir. İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir.

Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve toplamı bir yılda 270 saati geçemez (İş K. m.41). Kar küremek, su baskınına müdahale etmek gibi işler "gönüllülük" sayılmaz; çalışma süresine eklenir.

Hafta tatili ve genel tatiller#

İş K. m.46'ya göre işçiye yedi günlük dönem içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilir ve çalışılmayan bu gün için ücret tam ödenir. Ulusal bayram ve genel tatillerde kapıcının çalışıp çalışmayacağı Yönetmelik m.10'a göre iş sözleşmesinde belirlenir; ücret İş K. m.47'ye göre ödenir: çalışmazsa o günün ücreti tam olarak, çalışırsa buna ek olarak çalıştığı her gün için bir günlük ücret daha.

Yıllık ücretli izin#

Deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır ve bu haktan vazgeçemez (İş K. m.53). Yönetmelik m.11 kapıcılar için de İş Kanunu hükümlerini uygular.

18 yaş ve altındaki ile 50 yaş ve üzerindeki işçilere verilecek izin 20 günden az olamaz. İzin işveren tarafından bölünemez; tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden az olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir (İş K. m.56). İzin ücreti izne çıkmadan önce peşin ödenir veya avans verilir (İş K. m.57). İşveren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.

Kapıcı izindeyken yerine geçici kapıcı çalıştırılabilir; Yönetmelik m.12'ye göre geçici kapıcıya asgari ücretin altında ücret ödenemez. Sözleşme herhangi bir nedenle sona erdiğinde kullanılmamış izin günlerinin ücreti son ücret üzerinden ödenir (İş K. m.59).

Ücret#

Ücret en geç ayda bir ödenir (İş K. m.32) ve her ödemede fazla çalışma, tatil ücreti ve kesintileri ayrı ayrı gösteren bir ücret hesap pusulası (bordro) verilir (İş K. m.37). Asgari ücret, İş K. m.39 uyarınca Asgari Ücret Tespit Komisyonunca belirlenip Resmî Gazete'de yayımlanır; güncel tutarı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın duyurularından kontrol edin. Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir sebep dışında ödenmeyen ücret için işçi çalışmaktan kaçınabilir (İş K. m.34). Ücret alacağında zamanaşımı beş yıldır (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147/1).

Kapıcı dairesi#

KMK m.4'e göre kapıcı daire veya odaları her halde ortak yer sayılır. Yönetmelik m.13 kapıcıya konut verilmişse şu kuralları koyar:

• Konutun İmar Kanunu ve belediye imar yönetmeliklerindeki asgari koşullara uygun olması gerekir.
• İş sözleşmesi sürdükçe kapıcıdan bu konut için kira istenemez.
• Su, elektrik, ısınma ve sıcak su giderlerine kapıcının katılıp katılmayacağı sözleşmede belirlenir.

Yönetmelikte yer alan "kapıcıya görevi nedeniyle konut verilmesi zorunlu değildir" cümlesi, mevzuat.gov.tr'deki metnin dipnotuna göre Danıştay kararıyla iptal edilmiştir. Bu iptalin sonuçları somut olaya göre değişebileceğinden konut verip vermeme konusunda bir avukata danışmanız önerilir.

Sözleşme sona erdiğinde kapıcı, KMK Ek m.2'ye göre konutu on beş gün içinde boşaltmak zorundadır; ayrıntısı işe alma ve işten çıkarma makalesindedir.

İhbar ve kıdem tazminatı#

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, İş K. m.17'deki bildirim sürelerine uymak zorundadır; uymazsa bu süreye ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı öder.

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan m.14'ünde düzenlenir. İşveren sözleşmeyi ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple feshederse, işçi haklı sebeple feshederse, askerlik, emeklilik veya kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması ya da ölüm hâllerinde, (1475 m.14'teki eski madde atıfları İş K. geçici m.1 uyarınca 4857'nin m.24 ve m.25'ine yapılmış sayılır) kanun her geçen tam yıl için 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı öngörür; bir yıldan artan süreler de aynı oranla hesaplanır. Hesap son ücret üzerinden yapılır ve ücrete ek olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır. Kanun tazminatın yıllık tutarına dönemsel olarak değişen bir üst sınır koyar; güncel tavan tutarını resmî duyurulardan kontrol edin.

Uygulamada: iki örnek#

Tam zamanlı kapıcı. 24 daireli bir apartmanda kapıcı, kapıcı dairesinde oturuyor ve haftada 6 gün çalışıyor. Haftalık 45 saat, 6 güne eşit bölünürse günde 7,5 saat eder. Kapıcı sabah 06.30–10.00, öğle 12.00–14.00 ve akşam 18.00–20.00 saatlerinde çalışıyorsa günlük çalışma 7,5 saattir ve üç parçaya bölünmüştür; bu, Yönetmelikteki "en çok dörde bölünebilir" kuralına uygundur. Kış aylarında kalorifer için her gün bir saat daha çalıştırılırsa haftada 6 saat fazla çalışma doğar ve her saat yüzde elli zamlı ödenir. Kapıcı üçüncü yılını doldurduğunda 14 günlük yıllık izni vardır; bu sürede yerine bakacak geçici kapıcıya asgari ücretin altında ödeme yapılamaz.

Yarı zamanlı temizlik görevlisi. 8 daireli bir apartman, merdiven temizliği için haftada iki gün, günde dörder saat çalışan bir görevli istihdam ediyor. Bu kısmi süreli bir iş sözleşmesidir (İş K. m.13). Görevli, salt kısmi süreli çalıştığı için tam süreli emsaline göre farklı işleme tabi tutulamaz; ücret ve parayla ilgili bölünebilir hakları çalıştığı süreyle orantılı ödenir. Bir yılı doldurduğunda yıllık izin hakkı doğar; hizmet akdiyle çalıştığı için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.4/a uyarınca sigortalıdır. "Haftada iki gün geliyor, sigortası olmaz" düşüncesi kanuna aykırıdır.

Sık yapılan yanlışlar#

• "İşveren yöneticidir." Yönetici işveren vekilidir; yükümlülüklerin sahibi kat malikleridir. Yönetici değişse de işçinin kıdemi kesilmez.
• Kapıcı dairesini ücretin parçası saymak. Yönetmelik m.13'e göre sözleşme sürdükçe konut için kira istenemez; konut karşılığında ücretten kesinti yapmak bu kuralla bağdaşmaz.
• Bayramda çalıştırıp ek ücret ödememek. Genel tatilde çalışan işçiye o günün ücretine ek olarak bir günlük ücret daha ödenir.
• İzni parça parça "gün gün" kullandırmak. İzin, anlaşmayla bölünse bile bir bölümü on günden az olamaz.

Sık sorulan sorular#

Kapıcı haftada kaç saat çalışır?

En çok 45 saat (İş K. m.63, Yönetmelik m.7). Sözleşmeyle daha az belirlenebilir. Kapıcı konutu olan binalarda günlük süre en çok dört parçaya bölünebilir.

Kapıcının yıllık izni kaç gündür?

Hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar olanlar için en az 14 gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlar için en az 20 gün, on beş yıl ve üzeri için en az 26 gündür (İş K. m.53).

Kapıcıdan kapıcı dairesi için kira veya aidat istenebilir mi?

Sözleşme sürdükçe kira istenemez. Su, elektrik, ısınma ve sıcak su giderlerine katılıp katılmayacağı sözleşmede belirlenir (Yönetmelik m.13).

Yönetici değişince kapıcının hakları sıfırlanır mı?

Hayır. İşveren kat malikleri olduğundan yönetici değişikliği işveren değişikliği değildir; kıdem, izin ve diğer haklar devam eder.